Dende hai anos o software libre é protagonista no mundo do ensino e a
educación en todos os niveis e ámbitos. Dende proxectos máis
experimentais ou ligados á aprendizaxe en liña a aplicacións e programas
de uso masivo, progresivamente implantados nos sistemas públicos. Pero
non falamos só de ferramentas e plataformas tecnolóxicas; algúns dos
elementos implícitos ao software libre, coma a construción colaborativa
ou o 'faino ti mesmo', tamén foron gañando peso en proxectos educativos,
unindo un e outro concepto. Por todo iso, e tamén pola existencia en
Galicia de varios casos de éxito de aplicación das tecnoloxías abertas
ao mundo da educación, todas estas temáticas serán protagonistas na
LibreCon 2015, que
se celebrará este xoves e venres en Compostela.
Pexego,
Wireless Galicia,
Tagen Ata ou
Librebit
son empresas galegas de software libre que dende hai anos veñen
emprestando distintos servizos relacionados coa aprendizaxe en liña, ou
ofrecendo solucións para a mellora do funcionamento das aulas e de
proxectos educativos. E, por suposto, hai que ter presente sempre a
importancia do
proxecto Abalar,
unha iniciativa desenvolvida por AGASOL en colaboración coa Xunta, que
supuxo xa hai uns anos o inicio da alfabetización integral en TIC nas
aulas galegas. Hoxe, plenamente consolidada e implantada en todos os
centros, converteuse nun referente internacional como ferramenta para a
mellora do funcionamento do ensino e como forma de interacción coa
tecnoloxía por parte dos e das estudantes máis novas.
Solucións para o ensino no rural
Neste senso, no marco da LibreCon poderemos coñecer de preto un
proxecto moi interesante e que busca achegar solucións para o ensino na
zona rural a través das tecnoloxías abertas:
RuralSchoolCloud. O
Centro de Supercomputación de Galicia traballa dende o 2010
nunha liña de investigación educativa da análise das potencialidades da computación
cloud e
o software libre para mellorar a forma de traballar, colaborar, ensinar
e aprender nas pequenas escolas rurais ou illadas. María José Rodriguez
Malmierca e Diego Nieto (CESGA) exporán todos os detalles sobre a
iniciativa..
Inicialmente, experimentouse nun Colexio Rural Agrupado (CRA) de Boqueixón e Vedra para estendelo despois, dentro do proxecto
Rede de Escolas na Nube,
a 4 CRAs, que contan con 23 escolas rurais, xunto coa empresa Balidea
Consulting & Programming e o apoio da Xunta (AMTEGA e Consellería de
Educación).
O proxecto foi despregado xa este curso na
infraestrutura da Consellaría e dá soporte aos CRAs galegos, o que supón
"un éxito na transferencia de innovación educativa á sociedade",
destacan os seus responsables. Formación de mestres, educación a
distancia para estudantes illado, aprendizaxe en grupo ou a aprendizaxe
de idiomas con outras escolas de diferentes países, son algúns dos
servizos que puideron mellorar grazas á aplicación das novas
tecnoloxías.
Na actualidade, o CESGA lidera
RuralSchoolCloud,
un novo proxecto educativo financiado pola Unión Europea, con 7 socios
de 6 países, destinado a proporcionar unha solución TIC adaptada para as
escolas rurais e dispersas en Europa, baseándose no uso de computación
na nube, software aberto, e metodoloxías para fomentar as habilidades
necesarias na aprendizaxe e colaboración no S. XXI. Todo o software e
ferramentas utilizadas son libres (eyeos, Owncloud, PHP, MySQL,
Opennebula...).
O CESGA lidera RuralSchoolCloud, un novo proxecto educativo
financiado pola UE, con 7 socios de 6 países, destinado a proporcionar
unha solución TIC adaptada para as escolas rurais e dispersas en Europa
Os CRAs de Boqueixón – Vedra, Vilaboa, Amencer e Nosa Señora do Faro
son os centros galegos que participan na iniciativa, xunto con escolas
de Italia, Macedonia, Grecia, Dinamarca e Reino Unido. Os seus
responsables destacan que máis de 14,4 millóns de nenos e nenas viven en
áreas rurais en Europa, recibindo na súa contorna o ensino obrigatorio.
"Manter os nenos nas escolas locais, polo menos na escolarización
temperá, asegura unha conexión necesaria entre os nenos e as súas
comunidades de orixe e axudar a manter as comunidades rurais viva e
vibrante. Este tipo de escola, con todo, esixe un esforzo orzamentario
especial das administracións educativas", sinalan. No proxecto
téntase ofrecer tamén unha comunidade de aprendizaxe activa das TIC
baseada para profesores rurais, "o que axudará a desenvolver as
competencias do profesorado e aplicar metodoloxías adecuadas".
O Edupunk e o ensino como hacklab
O
Edupunk é un dos conceptos que estarán presentes no encontro.
Define
o conxunto de prácticas de ensino e aprendizaxe resultantes dunha
actitude "Fágao vostede mesmo", ensino e aprendizaxe "inventivos" que
deron lugar a multitude de aplicacións e proxectos. O
Edupunk xurdiu
como unha reacción aos intentos institucionais e empresariais de
enmarcar tecnoloxías emerxentes en produtos estandarizados, con
comportamentos predefinidos.
Jim Groom, creador do concepto de Edupunk, defenderá en Compostela as redes abertas e o empoderamento dos cidadáns na web
O termo foi enunciado por vez primeira por Jim Groom en 2008 no seu
blog. Groom, director da división de tecnoloxías de ensino e aprendizaxe
na Universidade de Mary Washington, estará en Compostela esta semana
para falar sobre
as relacións entre Edupunk e Tecnoloxía. No
seu relatorio, Groom exporá un plan para reimaxinar como darlle o poder
ao individuo na web reclamando a liberdade para redes abertas e
distribuídas na web, defendendo o
Edupunk como "unha vía para a
resistencia ao complexo militar, consumidor e industrial" que
"erosiona" a infraestrutura da web aberta, "un problema á vez cultural e
tecnolóxico que debemos afrontar".
Pola súa banda, Mikel Arbiza (Centro de Estudios AEG Ikastetxea) defenderá no seu relatorio a
escola como hacklab, sinalando que
"as
escolas do século XXI deben pasar das simulacións ao traballo
colaborativo en base a proxectos que axuden a resolver problemas que
acheguen valor social e económico á nosa sociedade". Para
Arbiza, "a filosofía hacker é un exemplo a seguir nesta revolución
educativa tan esperada por moitos docentes e alumnos e
alumnas". Mentres,
Beka Iglesias falará sobre "Transdisciplinaridade na educación: tecnoloxía, ciencia, estética e prototipado", incidindo en
"como se retroalimentan as tecnoloxías libres, a ciencia aberta e a
arte transdisciplinar dentro dunha cultura colaborativa do rigor, o
compromiso e a produción" e en "como atravesa a práctica de
comunidade e de laboratorio todas estas interseccións". Iglesias fará un
repaso de diferentes experiencias e prácticas internacionais sobre
estas cuestións.
Mikel Arbiza: "As escolas do século XXI deben pasar das simulacións ao
traballo colaborativo en base a proxectos que axuden a resolver
problemas que acheguen valor social e económico á nosa sociedade"
Outras experiencias
Finalmente, Diego Hernández (La Salle) ofrecerá a experiencia de
Sallenet, a ferramenta de xestión integral de centros educativos empregada por 120 colexios de La Salle de España e Portugal
.
Este entorno virtual de aprendizaxe e xestión foi creado e desenvolvido
por esta comunidade educativa, ofrecendo instrumentos didácticos, de
xestión e de comunicación entre familia e colexios, unidos a outras
experiencias diversas en cada centro. Sallenet foi construído sobre
Moodle; ás
funcionalidades de base ofrecidas por esta plataforma, engadíronselles
novos módulos e bloques: seguimento histórico do alumno e creación dun
histórico de cualificacións, matriculación automática en cursos futuros
por medio dun sistema de promoción, xestión de horarios, así como
seguimento de ausencias, atrasos e observacións, facturación mediante
remesas bancarias ou xeración de informes.